ΣΚΗΤΕΣ ΚΑΙ ΚΕΛΛΙΑ

Πέραν των 20 Ιερών Μονών, στο Άγιον Όρος υφίστανται 12 επίσημες Σκήτες και εκατοντάδες κελλιά, διαφόρων τύπων και μορφών. Ορισμένα κελλιά έχουν τη μορφή μικρών μοναστηριών, με πολυάριθμους μοναχούς, όπως το κελί του Αγίου Νικολάου «Μπουραζέρη».

Άλλα κελλιά κατοικούνται από έναν και μόνο ασκητή και είναι χτισμένα σε απόκρημνες, απομονωμένες και δυσπρόσιτες περιοχές. Υπάρχουν επίσης κελλιά στα οποία διαμένει μια μικρή συνοδεία μοναχών υπό την καθοδήγηση του γέροντα.

Οι Σκήτες κατατάσσονται σε δύο τύπους: εκείνες που θυμίζουν μικρό χωριό με διάσπαρτα κελλιά και άλλες που έχουν τη μορφή κοινοβιακού μοναστηριού.

Ιδιόρρυθμου τύπου: Αγίας Άννης, Νέας Σκήτης, Καυσοκαλυβίων, Αγίου Βασιλείου, Αγίου Δημητρίου (Βατοπεδινή), Αγίου Παντελεήμονος, Λακκοσκήτης, Ευαγγελισμού (Ξενοφωντινή).

Κοινοβιακού τύπου: Προφήτου Ηλιού, Τιμίου Προδρόμου, Αγίου Ανδρέα (Σαράι), Βογορόδιτσα.

Σε πολλές από τις Σκήτες υπάρχει Δικαίος, υπεύθυνος μοναχός για τη διοίκηση, ο οποίος συχνά ασκεί και καθήκοντα αρχοντάρη. Ορισμένες Σκήτες ανανεώνουν ετησίως τον Δικαίο τους, όπως αυτή της Αγίας Άννης.

Όλες οι Σκήτες και τα κελλιά υπάγονται διοικητικά σε μία εκ των 20 Ιερών Μονών, και οι μοναχοί αυτών αποκαλούνται «εξαρτηματικοί».

Η ποικιλία των κελλιών είναι εντυπωσιακή: «καθίσματα», ησυχαστήρια, καλύβες, ερημητήρια με ή χωρίς ναό, ξεροκάλυβα ή σπηλαιώδεις κατασκευές. Στην περιοχή του Άθωνα απαντώνται και πλήρως απομονωμένα και ιδιόρρυθμα κτίσματα, απόμερες αετοφωλιές, καλύβες που αγγίζουν τα όρια του ανθρώπινου κατορθώματος (π.χ. στα Καρούλια).

Αντιθέτως, δεν λείπουν και οικίες που ξεχωρίζουν για την επιμέλεια και την αισθητική τους, με πέτρινη αρχιτεκτονική, φροντισμένους κήπους και έντονη παραδοσιακή ταυτότητα.