ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Από την σύστασή της στα μέσα του 14ου αιώνα στην Μονή Παντοκράτορος, για τριακόσια συνεχόμενα έτη λειτούργησε καλλιτεχνικό εργαστήριο αντιγραφής χειρογράφων κωδίκων για την κάλυψη των ποικίλων λατρευτικών και πνευματικών αναγκών. Πολλά από αυτά τα χειρόγραφα που παρήχθησαν στην Μονή Παντοκράτορος βρίσκονται διάσπαρτα σε όλο τον κόσμο. Ορισμένα παραμένουν στην Μονή, μάρτυρες μιας μεγάλης αντιγραφικής και βιβλιοδετικής παράδοσης. Στην βιβλιοθήκη της Μονής υπάρχουν βέβαια και πολλά άλλα χειρόγραφα που ήρθαν από διάφορα μέρη. Ιδιαιτέρως μνημονεύονται 70 περίπου περγαμηνά χειρόγραφα τα οποία χρονολογούνται πριν από την ίδρυση της Μονής, πολύ υψηλής καλλιτεχνικής και παλαιογραφικής αξίας, καθώς και εκατοντάδες άλλα που ξεκινούν από τον 9ο αιώνα και φθάνουν μέχρι και τον 20ό αιώνα. Τα χειρόγραφα είναι κυρίως ελληνικά ωστόσο υπάρχουν και μικρότερες συλλογές και χειρόγραφα αραβικά και ρουμανικά.

Εκτός από τα χειρόγραφα στην βιβλιοθήκη φυλάσσεται το Αρχείο της Μονής με έγγραφα ελληνικά βυζαντινά και μεταβυζαντινά καθώς και οθωμανικά. Τα έγγραφα διακρίνονται σε δύο βασικές κατηγορίες: λυτά και δεμένα. Στα λυτά έγγραφα περιλαμβάνονται αυτοκρατορικά και σουλτανικά έγγραφα, πατρικά σιγίλλια, επιστολές κλπ ενώ στα δεμένα συνήθως είναι τα Πρακτικά της Μοναστηριακής Συνάξεως, οι κώδικες εισερχομένων και εξερχομένων εγγράφων, κατάστιχα δοσοληψίας κλπ. Μέσα από τα έγγραφα και τις αρχειακές πηγές φωτίζονται επί μέρους ιστορικές πτυχές του μακραίωνος βίου της Μονής Παντοκράτορος, μάρτυρες και τεκμήριας μίας αδιάσπαστης πνευματικής, θεσμικής και λειτουργικής ενότητας.