Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ

Η Μονή Παντοκράτορος ιδρύθηκε στα μέσα του 14ου αιώνος, σε μία πολύ κρίσιμη ιστορική περίοδο. Είναι αφιερωμένη στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος, και φέρεται ως συνέχεια της αντίστοιχης φημισμένης Μονής Παντοκράτορος στην Κωνσταντινούπολη. Από την Πόλη λοιπόν οι ρίζες της Μονής, καθότι και οι κτίτορες, οι ανώτατοι στρατιωτικοί Αλέξιος και Ιωάννης - που ήσαν συγγενείς του αυτοκράτορα -, προέρχονταν από την Πόλη. Επίσης και ο Άγιος Πατριάρχης της Πόλης τότε, ο Κάλλιστος ο Α΄, ο οποίος τέλεσε τα εγκαίνια του Καθολικού το 1363, είναι κι αυτός κτίτορας της Μονής. Όλοι ανήκαν στο τότε γνωστό ρεύμα των Ησυχαστών, οι οποίοι δικαιώθηκαν, μετά την περίφημη Σύνοδο στην Πόλη, το 1351. Από τους πρωτεργάτες υπήρξε ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, που συγκαταλέγεται στους Αγίους της Μονής, αφού φαίνεται να διεδραμάτισε καθοριστικό ρόλο για την ίδρυσή της. Πρόσφατα μάλιστα, η Μονή ευεργετήθηκε ε τεμάχιο του λειψάνου του, πολύτιμη κληρονομιά γι´ αυτήν στο εξής.

Η Μονή Παντοκράτορος, κτισμένη σε μια ακρώρεια, στην Ανατολική πλευρά του Αγίου Όρους, ατενίζει προς τις αλησμόνητες κοιτίδες της Ανατολής, τη Μικρά Ασία, την Πόλη... Οι κτίτορες και ο Άγιος Πατριάρχης Κάλλιστος, προίκησαν τη Μονή με πολύτιμα κειμήλια: λείψανα Αγίων, βιβλία, εικόνες - με σημαντικότερη αυτήν της Παναγίας της Γοργοϋπηκόου, της μετονομασθείσας σε Γερόντισσα. Μερίμνησαν επίσης για την αγιογράφηση του Καθολικού ενώ τμήματα των αρχικών τοιχογραφιών διασώζονται μέχρι σήμερα και αποτελούν εξαίρετα δείγματα της Μακεδονικής Σχολής. Επίσης προσέφεραν στη Μονή παραγωγικά κτήματα (Μετόχια), σε νησιά όπως η Θάσος, η Λήμνος, καθώς και στη Μακεδονία και τη Μικρά Ασία μέσω των οποίων η Μονή επεβίωσε στους κατοπινούς αιώνες.

Η Μονή δεινοπάθησε στη διάρκεια του ιστορικού της βίου από επιδρομές πειρατών που λυμαίνονταν το Αιγαίο καθώς και ειδικότερα κατά την περίοδο μετά την Επανάσταση του ΄21. Πολλά από τα υπάρχοντα κειμήλια φυλάσσονται και εκτίθενται στο Σκευοφυλάκιο της Μονής, στον κτητορικό πύργο. Επίσης, 8 παρεκκλήσια στεγάζονται εντός των τειχών και άλλα τόσα παρεκκλήσια βρίσκονται πέριξ της Μονής.

Στη βιβλιοθήκη φυλάσσονται 400 περίπου χειρόγραφα (68 κώδικες είναι περγαμηνοί), έγγραφα προ χιλίων ετών και χιλιάδες βιβλία. Η Μονή διαθέτει πάμπολλα λείψανα Αγίων, ενώ από τα κειμήλια ξεχωρίζουν, ανάμεσα στ΄ άλλα, το «Ευαγγέλιο του Ιωάννου του Καλυβίτου», τμήμα της «ασπίδας του Αγίου Μερκουρίου» επισμαλτωμένο κλπ.

Κάθε Μοναστήρι στο Άγιο Όρος, είναι κι ένα ξεχωριστό μνημείο, μια πολύτιμη κιβωτός, ένας θεματοφύλακας των Ιερών Παρακαταθηκών της Ορθόδοξης Πίστης μας, ένας φάρος που φεγγοβολεί - επί τόσους αιώνες - το φως των λαμπρών αυτών Παραδόσεων, Παραδόσεων που δύνανται να μεταμορφώσουν προσωπικά τον κάθε άνθρωπο, και να τον καταστήσουν αθάνατο πνευματικό ον. Και η  Μονή Παντοκράτορος, εξακολουθεί και σήμερα να επιτελεί την διαχρονική αυτή αποστολή, ώστε να κληροδοτήσει και στους επόμενους την πολυσήμαντη και ανεκτίμητη κληρονομιά της…