1. Τοιχογραφίες
 
2. Φορητές Εικόνες
 3. Σκευοφυλάκιο
 
 

3. Σκευοφυλάκιο

Τό Σκευοφυλάκιο τῆς Μονῆς στεγάζεται στόν τρίτο καί τέταρτο ὄροφο τοῦ Πύργου. Οἱ χῶροι αὐτοί λειτουργοῦν σήμερα καί ὡς ῎Εκθεση τῶν σημαντικότερων κειμηλίων τῆς Μονῆς (φορητές εἰκόνες, ἱερά σκεύη, ἱερά ἄμφια, χειρόγραφα, ἔγγραφα κ.ἄ.). Πρέπει, ὡστόσο, νά διευκρινισθεῖ ὅτι τά ἱερά κειμήλια πού κατέχει ἡ Μονή σήμερα εἶναι ἕνα μέρος τοῦ πλούτου τῶν κειμηλίων πού διέθετε ἄλλοτε, πολλά ἐκ τῶν ὁποίων ἀπώλεσε ἐξαιτίας τῶν διαφόρων ἀνωμάλων ἱστορικῶν περιστάσεων.

῞Ενα ἀπό τά σημαντικότερα κειμήλια εἶναι ὁ βυζαντινός ᾿Επιτάφιος πού δώρισαν οἱ κτίτορες στή Μονή, δεῖγμα ἐξαίρετης τέχνης καί χρυσοκεντητικῆς, ὁ ὁποῖος ἔχει διασωθεῖ σέ πολύ καλή κατάσταση. ῾Ο νεκρός Χριστός εἰκονίζεται μέσα σέ κάμπο μέ ποικιλόσχημους σταυρούς, ἐνῶ στίς τέσσερις γωνίες ἰσάριθμοι ἄγγελοι κρατοῦν ριπίδια.

᾿Από τό 16ο αἰώνα προέρχονται τό χρυσοκέντητο ὠμοφόριο τοῦ πατριάρχη ᾿Ιερεμία τοῦ Τρανοῦ, πού εἶχε εὐεργετήσει ποικιλοτρόπως τή Μονή, τό ὁποῖο φέρει χρυσοκέντητη ἀφιερωματική ἐπιγραφή καί εἶναι κοσμημένο μέ παραστάσεις τοῦ Δωδεκαόρτου καί ῾Ιεραρχῶν, καθώς καί ἄλλα χρυσοκέντητα ἀρχιερατικά ἄμφια.

Στό 17ο αἰώνα ἀνήκει ἕνα ἐπιτραχήλιο μέ πολυπρόσωπες παραστάσεις ἀπό τή ζωή τοῦ Χριστοῦ, ἐνῶ στό 18ο καί 19ο αἰώνα χρονολογοῦνται πολλά ἄμφια καί κεντητά, ἐκ τῶν ὁποίων διακρίνεται γιά τήν τέχνη του ἕνας βελούδινος χρυσοκέντητος ἀρχιερατικός σάκκος, ἕνα ἐπιγονάτιο τοῦ 1726, ὅπου ἀπεικονίζονται ὁ Χριστός ὡς ὁ μέγας ἀρχιερεύς καί οἱ εὐαγγελιστές, καθώς καί δύο κεντητές εἰκόνες τοῦ ἁγίου Χαραλάμπους καί τοῦ εὐαγγελιστοῦ Μάρκου, τά ὁποῖα ἀνῆκαν στό σκευοφύλακα Κύριλλο.

᾿Εξέχουσα θέση καταλαμβάνει ἐπίσης τό μικρό τμῆμα τῆς χάλκινης ἀσπίδας τοῦ ἁγίου Μερκουρίου, τό ὁποῖο διακοσμήθηκε μέ σμάλτο καί παραστάσεις μέ τήν προσκύνηση τῶν Μάγων καί προφῆτες σέ ἐργαστήριο τῆς ᾿Ολλανδίας ἤ τῆς Γερμανίας τόν 13ο ἤ 14ο αἰώνα.




Ὁ κτιτορικός χρυσοκέντητος Ἐπιτάφιος. 14ος αἰ.

 



Ἑπισμαλτωμένο τμῆμα τῆς ἀσπίδος τοῦ ἁγίου Μερκουρίου. 13ος-14ος αἰ.
Τά ὑπόλοιπα ἀντικείμενα μεταλλοτεχνίας καί ἀργυροχοΐας (ἱερά σκεύη, σταυροί, πόρπες κ.ἄ.) χρονολογοῦνται στόν 17ο αἰώνα, τά περισσότερα δέ στόν 18ο καί 19ο. Τό παλαιότερο χρονολογημένο σκεῦος εἶναι ἕνα ἀργυροεπίχρυσο, ἐπισμαλτωμένο ἱερό ἀρτοφόριο τοῦ ἔτους 1621, ἔργο τοῦ ἀργυροχόου Φωτίου καί κτῆμα τοῦ ἱερέως Κωνσταντίου. Τό ἔτος 1777 χρονολογοῦνται ἕνα ἀργυρό εὐαγγέλιο μέ παραστάσεις τοῦ Δωδεκαόρτου, δύο ἑξαπτέρυγα, διακοσμημένα ἀμφίπλευρα μέ πολυπρόσωπες παραστάσεις —δεῖγμα ἐξαίρετης μικρογλυπτικῆς— σέ μετάλλιο ἀπό κέρατο ρινόκερου καί ἕνας σταυρός, ἀφιερώματα τοῦ δραστήριου σκευοφύλακα τῆς Μονῆς Κυρίλλου κατά τήν περίοδο ἐκείνη.

Τό 1788 χρονολογεῖται ἕνας μεγάλος σταυρός μέ συρματερή διακόσμηση πού περικλείει τεμάχιο τοῦ Τιμίου Ξύλου, ἀφιέρωμα τοῦ προηγουμένου Βενιαμίν τοῦ Λεσβίου καί ἔργο τοῦ ἀργυροχόου Παναγῆ. Στόν ἴδιο αἰώνα ἀνήκουν καί μερικοί συρματόπλεκτοι σταυροί ἁγιασμοῦ, ἕνα συρματερό θυμιατό, καθώς καί ἡ ἀρχιερατική ράβδος καί μία πόρπη τοῦ μητροπολίτη Κρήτης Ζαχαρία Μαριδάκη, ὁ ὁποῖος ἀπεικονίζεται σέ φορητή εἰκόνα πού ἀφιέρωσε ἐπίσης στή Μονή τό 1780.

῾Η Μονή διαθέτει ἐπίσης μεγάλο ἀριθμό σκευῶν πού προέρχονται ἀπό ρωσικά ἐργαστήρια ἀργυροχοΐας τοῦ 19ου αἰῶνος, προερχόμενα πιθανότατα ἀπό τίς ζητεῖες τῶν παντοκρατορινῶν μοναχῶν στή Ρωσία. Διακρίνονται ἰδιαιτέρως ἕνα ἅγιο Ποτήριο τοῦ 1818 ἀπό τή Μόσχα, διακοσμημένο μέ παραστάσεις ἀπό σαβάτι (νιέλο), ἕνα εὐαγγέλιο τοῦ 1810-1819, πού φέρει στή μία ὄψη ἀνάγλυφη τήν παράσταση τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου, καί δύο ἐγκόλπια μέ ὑψηλῆς ποιότητας σμάλτο.

᾿Εξαιρετικά σπάνια εἶναι καί μία κεραμική φιάλη ἁγιασμοῦ τοῦ 16ου αἰῶνος, μέ ἐφυάλωση, προερχόμενη ἀπό ἐργαστήριο τῆς Νίκαιας, ἡ ὁποία εἶναι διακοσμημένη μέ θαυμάσια φυτικά καί ζωϊκά θέματα. ᾿Ενδιαφέρον παρουσιάζει, τέλος, καί μία σιδερένια κασέλα μέ ζωγραφική διακόσμηση ἐξωτερικά καί χαρακτά σχέδια στό ἐσωτερικό της, ἡ ὁποία κατασκευάστηκε μέ τήν φροντίδα τοῦ προηγουμένου Λεοντίου τό 1737, γιά νά φυλάσσονται ἐντός αὐτῆς τά ἱερά λείψανα τῆς Μονῆς. Κατασκευάστηκε ἀπό ῞Ελληνες τεχνίτες στήν ᾿Αδριανούπολη καί ἀποτελεῖ ἐξαίρετο δεῖγμα τοῦ εἴδους της.



Ἐφυαλωμένη κεραμική φιάλη ἀπό ἐργαστήριο τῆς Νίκαιας. 16ος αἰ.