1. Τοιχογραφίες
 2. Φορητές Εικόνες
 3. Σκευοφυλάκιο
 
 

2. Φορητές εἰκόνες



Χριστός Παντοκράτωρ. Περί τό 1363.

᾿Αρκετά μεγάλος ἀριθμός φορητῶν εἰκόνων τῆς βυζαντινῆς καί μεταβυζαντινῆς περιόδου ἔχει διασωθεῖ καί φυλάσσεται σήμερα στό Σκευοφυλάκιο καί τό Εἰκονοφυλάκιο τῆς Μονῆς, σχηματίζοντας, ὅπως ἔχει ἐπισημανθεῖ, μία ἀπό τίς πιό ἀξιόλογες συλλογές φορητῶν εἰκόνων στό ῞Αγιον ῎Ορος. ῾Ορισμένες μάλιστα ἀπό αὐτές θεωρεῖται ὅτι προέρχονται ἀπό τήν δωρεά τῶν κτιτόρων, ὅπως ἡ εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ Παντοκράτορος (σήμερα στό Μουσεῖο ᾿Ερμιτάζ τῆς ῾Αγίας Πετρουπόλεως), στό πλαίσιο τῆς ὁποίας ἀπεικονίζονται ἑκατέρωθεν οἱ μορφές τοῦ ᾿Αλεξίου καί τοῦ ᾿Ιωάννου, ἀλλά καί δύο μεγάλες ἀμφίγραπτες εἰκόνες πού χρονολογοῦνται στό δεύτερο ἥμισυ τοῦ 14ου αἰῶνος.

Στόν 14ο αἰώνα ἀνήκουν συνολικά δέκα εἰκόνες, μέ σημαντικότερες μία εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ Παντοκράτορος, πού ἐμφανίζει τεχνοτροπική συγγένεια μέ τήν προαναφερθεῖσα εἰκόνα ὅπου ἀπεικονίζονται οἱ κτίτορες, μία δεύτερη τοῦ ὁσίου ᾿Αθανασίου τοῦ ᾿Αθωνίτη, ἡ ἀρχαιότερη φορητή εἰκόνα τοῦ ἱδρυτοῦ τοῦ κοινοβιακοῦ μοναχισμοῦ στό ῞Αγιον ῎Ορος, καί μία ἀμφιπρόσωπη, στήν μία ὄψη τῆς ὁποίας εἰκονίζεται ὁ Τίμιος Πρόδρομος σέ προτομή, ἐνῶ στήν ἄλλη ὑπάρχει μία μοναδική ὡς πρός τή θεματολογία της παράσταση μέ τή Θεοτόκο βρεφοκρατοῦσα καί τόν Τίμιο Πρόδρομο στραμμένο πρός αὐτήν. Στήν ἴδια περίοδο ἀνήκει καί ἕνας γραπτός σταυρός, μέ ἀπεικόνιση τοῦ Χριστοῦ στό κέντρο, τῶν μορφῶν τῆς Παναγίας καί τοῦ ᾿Ιωάννη στήν ὁριζόντια κεραία καί τήν ῾Ετοιμασία τοῦ Θρόνου στό ἄνω ἄκρο τῆς κάθετης κεραίας.

᾿Ανάλογος ἀριθμός εἰκόνων ἀνήκει στόν 15ο αἰώνα καί προέρχεται ἀπό ἑλληνικά ἀλλά καί σλαβικά ἐργαστήρια. ᾿Ιδιαίτερη καλλιτεχνική ἀξία ἔχουν μία εἰκόνα τῆς ῾Υπαπαντῆς, ἕνα Λυπηρό καί μία εἰκόνα τῆς Μεγάλης Δεήσεως.


Τίμιος Πρόδρομος καί Θεοτόκος Βρεφοκρατοῦσα. Περί τό 1363.




Ὅσιος Ἀθανάσιος ὁ Ἀθωνίτης. Περί τό 1363.

Μία ἄλλη ὁμάδα ἐξαιρετικά σημαντικῶν φορητῶν εἰκόνων ἀνήκει στήν Κρητική Σχολή τοῦ 16ου αἰῶνος, ὅπου κυριαρχεῖ τό πνεῦμα τῶν αὐστηρῶν καί ταυτοχρόνως γαλήνιων ἀσκητικῶν μορφῶν. Μεταξύ αὐτῶν κυρίαρχη θέση κατέχουν δύο εἰκόνες τοῦ Παντοκράτορος Χριστοῦ καί τῆς Παναγίας τῆς Πάντων Χαρᾶς (στό Καθολικό τῆς Μονῆς), καθώς καί μία εἰκόνα τῆς Μεταμορφώσεως, πού ἔχουν ἀποδοθεῖ στόν Θεοφάνη «Στρελίτζα τοὐπίκλην Μπαθᾶ» καί θεωροῦνται ἔργα τῆς καλλιτεχνικῆς του ὡριμότητας (π. 1535). Στόν ἴδιο καλλιτέχνη ἀποδίδεται καί ἡ δεύτερη εἰκόνα τῆς Μεταμορφώσεως, καθώς καί ἡ εἰκόνα τῆς Βαπτίσεως, πού συνδέονται μέ τήν καλλιτεχνική του δραστηριότητα στή γειτονική Μονή Σταυρονικήτα μαζί μέ τό γιό του Συμεών (1545/6).

Μέ τό ἔργο τοῦ Θεοφάνους σχετίζεται καί μία ἄλλη ὁμάδα εἰκόνων τῆς ἴδιας περιόδου, ὅπως ἡ εἰκόνα τοῦ ᾿Επιταφίου Θρήνου, πού ἐμφανίζει κοινά τεχνοτροπικά χαρακτηριστικά μέ τήν ἀντίστοιχη παράσταση τοῦ καθολικοῦ τῆς Μονῆς Σταυρονικήτα, καί ἡ εἰκόνα τῆς Σταυρώσεως. ᾿Ιδιαίτερα σημαντικές εἶναι ἐπίσης καί δύο ἀμφιπρόσωπες εἰκόνες, μέ πολυπρόσωπες μικρογραφικές παραστάσεις, ἔργα τοῦ Χανιώτη μικρογράφου ᾿Αμβροσίου ᾿Εμπόρου περί τό 1600, καθώς καί μία εἰκόνα τοῦ ἁγίου Γεωργίου μέ παραστάσεις ἀπό τό μαρτύριό του, προερχόμενη ἐπίσης ἀπό κρητικό ἐργαστήριο. Πρόκειται γιά εἰκόνες τῶν ὁποίων οἱ ἀνώνυμοι δημιουργοί μιμοῦνται σαφῶς τήν τεχνοτροπία τοῦ Θεοφάνους τοῦ Κρητός, ἀλλά καί διαφοροποιοῦνται οὐσιωδῶς ἀπ᾿ αὐτήν.

᾿Εξαιρετικῆς ποιότητας καί ἀξίας εἶναι καί τό ξυλόγλυπτο ἐπιστύλιο τοῦ 16ου αἰῶνος, μέ τριανταμία σκηνές ἀπό τό Δωδεκάορτο, τόν κύκλο τῶν Παθῶν, τῶν θαυμάτων τοῦ Χριστοῦ καί τό βίο τῆς Παναγίας, πού κινοῦνται καλλιτεχνικά μεταξύ τῆς Κρητικῆς Σχολῆς καί τῆς λεγόμενης Σχολῆς τῶν Θηβῶν.



Ὁ Ἐπιτάφιος Θρῆνος. Περί τό 1600.

᾿Αρκετές ἀξιόλογες φορητές εἰκόνες χρονολογοῦνται καί στόν 17ο καί 18ο αἰώνα, προερχόμενες κυρίως ἀπό τό χρωστήρα ἁγιορειτῶν ἁγιογράφων πού ἀκολουθοῦν καλλιτεχνικά τή Σχολή τοῦ Διονυσίου τοῦ ἐκ Φουρνᾶ.

Σήμερα ὁ μεγαλύτερος ἀριθμός τῶν φορητῶν εἰκόνων, περίπου 700 στόν ἀριθμό, φυλάσσεται στό Εἰκονοφυλάκιο τῆς Μονῆς, τό ὁποῖο στεγάζεται στόν πέμπτο ὄροφο τοῦ Πύργου.