1. Τοιχογραφίες
 2. Φορητές Εικόνες
 3. Σκευοφυλάκιο
 
 

1. Τοιχογραφίες



Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Θεολόγος. Τοιχογραφία στόν Κυρίως Ναό τοῦ Καθολικοῦ. Περί το 1363.

῾Η πρώτη ἁγιογράφηση τοῦ Καθολικοῦ τῆς Μονῆς χρονολογεῖται στό δεύτερο ἥμισυ τοῦ 14ου αἰῶνος, καί εἰδικότερα στή δεκαετία 1360-1370, στήν περίοδο δηλαδή ἱδρύσεως τῆς Μονῆς. Οἱ σωζόμενες δέ ἀπό αὐτήν τήν περίοδο τοιχογραφίες διακρίνονται, σύμφωνα μέ τόν καθηγητή Εὐθύμιο Τσιγαρίδα, ὁ ὁποῖος τίς μελέτησε διεξοδικά, «γιά τήν ὑψηλή τους καλλιτεχνική ποιότητα» καί δικαίως θεωροῦνται ἔργα πού ἀνήκουν στή Σχολή τοῦ Πανσέληνου.

Σήμερα, μετά τίς ἔρευνες καί τόν μερικό καθαρισμό τους διαπιστώνεται ὅτι οἱ τοιχογραφίες τοῦ Καθολικοῦ ἀνήκουν σέ διάφορες φάσεις. Οἱ παλαιότερες τοιχογραφίες ἐντοπίζονται στούς κάθετους τοίχους τοῦ Κυρίως Ναοῦ καί τῶν τόξων πού στηρίζουν τήν ὀροφή, καί εἰδικότερα· α) στόν ἀνατολικό τοῖχο τῆς Λιτῆς, ὅπου κυριαρχεῖ ἡ ἐντυπωσιακή Δέηση, μέ δεσπόζουσα τήν ἐπιβλητική μορφή τοῦ ἔνθρονου Χριστοῦ, πού περιστοιχίζεται ἀπό τίς δεόμενες μορφές τῆς Θεοτόκου καί τοῦ Προδρόμου, β) στόν δυτικό τοῖχο τοῦ Κυρίως Ναοῦ, ὅπου ἀπεικονίζονται ἡ Κοίμηση τῆς Θεοτόκου καί μεγάλες ὁσιακές μορφές τοῦ Μοναχισμοῦ (Μέγας ᾿Αντώνιος, ὅσ. Εὐθύμιος ὁ Μέγας, ὅσ. Θεοδόσιος ὁ Κοινοβιάρχης, Μέγας Παχώμιος, ὅσ. ᾿Αθανάσιος ὁ ᾿Αθωνίτης κ.ἄ.) καί γ) στούς χορούς, ὅπου πρόσφατος καθαρισμός ἀπεκάλυψε στή δεύτερη ζώνη τοῦ ἀριστεροῦ χοροῦ ὡραιότατες ἀπεικονίσεις τῶν προπατόρων καί τοῦ ᾿Ιωσήφ τοῦ μνήστορος, εἰκονογραφικό πρόγραμμα πού, κατά τόν καθηγητή Εὐθ. Τσιγαρίδα, παραπέμπει στό ἀντίστοιχο τοῦ ναοῦ τοῦ Πρωτάτου.

Οἱ παλαιολόγειες αὐτές τοιχογραφίες ἔχουν στό σύνολό τους σχεδόν ἐπιζωγραφηθεῖ κατά τή νεότερη ἁγιογράφηση τοῦ Καθολικοῦ, πού πραγματοποιήθηκε τό 1854 ἀπό τόν γνωστό Ναουσαῖο ἁγιογράφο Ματθαῖο ᾿Ιωάννου, ὅπως μαρτυρεῖται σέ σχετική ἐπιγραφή πάνω ἀπό τό ὑπέρθυρο τῆς κεντρικῆς πύλης πού ὁδηγεῖ ἀπό τόν Κυρίως Ναό στήν Λιτή·



Τίμιος Πρόδρομος.
Τοιχογραφία στόν Κυρίως Ναό τοῦ Καθολικοῦ. Περί τό 1363.




Ἅγιος Ἰωσήφ ὁ μνήστωρ. Τοιχογραφία στόν ἀριστερό χορό τοῦ Καθολικοῦ. Περί τό 1363.

῾Ο πρὶν κατηφὴς καὶ ῥυεὶς ὑπὸ χρόνου | νεὼς ὅδ᾿ ἱρὸς αὖθις αὐγάζει λίαν | Μελέτιον εὑρὼν ὄλβιον παραστάτην | ὃν καὶ βραβεύει ὀλβίως ὁ παμμέδων | τῷ #αωνδ´ σωτηρίῳ ἔτει | ᾿Εποιήθη ὑπὸ Δ. Ε. Βατοπαιδινοῦ | ζωγραφῆται δ᾿ ὁ ναὸς ὑπὸ Ματθαίου ᾿Ιωάννου.

Στή νεότερη φάση ἁγιογράφησεως τοῦ Καθολικοῦ ἀπό τόν Ματθαῖο ᾿Ιωάννου ἀνήκουν, ἐκτός τῶν ἐπιζωγραφήσεων, καί οἱ παραστάσεις τῶν οἰκουμενικῶν συνόδων, τῶν λόγων τοῦ Χριστοῦ (Ματθ. 25, 35-36· 42-43) καί τῆς παραβολῆς τῶν δέκα Παρθένων στό νάρθηκα, καθώς καί οἱ τοιχογραφίες τοῦ τρούλλου, τῶν καμαρῶν καί τῶν μικρῶν θόλων.

Πρόσφατα, ἐπίσης, ἔχει ἀποδοθεῖ στό χρωστήρα τοῦ Θεοφάνους τοῦ Κρητός καί τό σπάραγμα τοιχογραφίας μέ τόν προφήτη ᾿Ιεζεκιήλ (σώζεται σήμερα στό Σκευοφυλάκιο), πού προέρχεται πιθανότατα ἀπό τόν τροῦλλο τοῦ παρεκκλησίου τῶν Τριῶν ῾Ιεραρχῶν, τό ὁποῖο βρισκόταν στό νότιο τμῆμα τῆς Λιτῆς καί κατεδαφίστηκε τό 1847. Κατά συνέπεια θεωρεῖται ὅτι τό σύνολο τοῦ κατεδαφισθέντος παρεκκλησίου εἶχε ἁγιογραφηθεῖ ἀπό τό Θεοφάνη.





|